Güvenlik Bilgi Formu (GBF) Hakkında Sık Sorulan Sorular

Güvenlik Bilgi Formu (GBF) nedir, nasıl hazırlanır ve KKDİK kapsamındaki yasal gereklilikler nelerdir? İşletmeler için en kritik sorular ve net yanıtları.

Kimyasallarla çalışan işletmeler, ithalatçılar ve dağıtıcılar için Güvenlik Bilgi Formları (GBF - SDS), iş sağlığı ve güvenliği zincirinin temel taşıdır. Türkiye'de kimyasal maddelerin yönetimi, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yayımlanan mevzuatlarla sıkı kurallara bağlanmıştır. Kimyasal risklerin doğru yönetilmesi ve yasal yaptırımlarla karşılaşılmaması için GBF süreçlerinin eksiksiz bilinmesi gerekir.

Bu rehberde, Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması (KKDİK) ile Sınıflandırma, Etiketleme ve Ambalajlama (SEA) yönetmelikleri çerçevesinde güvenlik bilgi formlarına dair en çok merak edilen soruları derledik.

Güvenlik Bilgi Formu (GBF) Nedir ve Neden Zorunludur?

Güvenlik Bilgi Formu (eski adıyla MSDS, güncel mevzuatta GBF veya SDS), kimyasal maddelerin ve karışımların içerdiği tehlikeleri, fiziksel ve kimyasal özellikleri, taşıma koşullarını, depolama talimatlarını ve acil durum önlemlerini açıklayan yasal bir belgedir.

Türkiye'de GBF düzenleme zorunluluğu KKDİK Yönetmeliği Ek-2 kapsamında tanımlanmıştır. Bu formlar:

• Kimyasalı kullanan çalışanların sağlığını korumak,
• Olası dökülme, yangın veya maruziyet anında ilk yardım ve müdahale adımlarını netleştirmek,
• Çevresel kirlenme risklerini en aza indirmek,
• Kimyasalın tedarik zinciri boyunca güvenle hareket etmesini sağlamak amacıyla zorunludur.

GBF Hangi Bölümlerden Oluşur?

KKDİK ve SEA yönetmeliklerine uygun bir Güvenlik Bilgi Formu, sırası değiştirilemez standart 16 ana bölümden oluşur:

1. Maddenin/Karışımın ve Şirketin/Dağıtıcının Kimliği
2. Zararlılık Tanımlanması
3. Bileşimi/İçindekiler Hakkında Bilgi
4. İlk Yardım Önlemleri
5. Yangınla Mücadele Önlemleri
6. Kaza Sonucu Yayılmaya Karşı Önlemler
7. Elleçleme ve Depolama
8. Maruz Kalma Kontrolleri/Kişisel Korunma
9. Fiziksel ve Kimyasal Özellikler
10. Kararlılık ve Tepkime
11. Toksikolojik Bilgiler
12. Ekolojik Bilgiler
13. Bertaraf Etme Bilgileri
14. Taşımacılık Bilgileri (ADR/RID/IMDG kodları)
15. Mevzuat Bilgileri
16. Diğer Bilgiler

Bu bölümlerin her biri mevzuatta belirtilen alt başlıkları ve standart tehlike (H) ile önlem (P) kodlarını eksiksiz içermelidir.

Kimler GBF Hazırlayabilir?

Türkiye sınırları içinde piyasaya arz edilen kimyasallar için GBF hazırlama yetkisi her personele verilmemiştir. KKDİK Yönetmeliği uyarınca güvenlik bilgi formları, yalnızca Türk Akreditasyon Kurumu (TÜRKAK) tarafından akredite edilmiş bir personel belgelendirme kuruluşu tarafından sertifikalandırılmış Kimyasal Değerlendirme Uzmanları (KDU) tarafından hazırlanabilir veya onaylanabilir.

Yurt dışından ithal edilen kimyasalların üretici tarafından sağlanan yabancı dildeki formları doğrudan kullanılamaz. Bu belgelerin mevzuata uygun biçimde Türkçeleştirilmesi, yerel sınırlara uyarlanması ve geçerli sertifika numarasına sahip bir KDU tarafından imzalanması şarttır.

GBF Güncelleme Zorunluluğu Ne Zaman Doğar?

Bir GBF hazırlandıktan sonra süresiz olarak geçerli kalmaz. Aşağıdaki durumlarda tedarikçi formu derhal güncellemek ve son 12 ay içinde ürünü satın almış tüm alıcılara iletmek zorundadır:

• Zararlılık sınıflandırmasını veya risk yönetimini etkileyebilecek yeni bir bilgi ortaya çıktığında,
• KKDİK kapsamında bir izin verildiğinde veya kısıtlama getirildiğinde,
• Karışımın bileşenlerinde mevzuatın belirlediği konsantrasyon sınırlarını aşan bir değişiklik yapıldığında,
• İlgili kimyasal için yeni yasal maruziyet sınır değerleri (OEL) yürürlüğe girdiğinde.

İşletmeler İçin GBF Yönetim Kontrol Listesi

İşyerinizde denetimlere hazırlıklı olmak ve kimyasal güvenliğini sağlamak için şu adımları düzenli uygulayın:

• [ ] Tesisinizdeki tüm kimyasalların güncel bir kimyasal envanterini tutun.
• [ ] Her ürün için Türkçe ve onaylı bir KDU imzası taşıyan GBF temin edin.
• [ ] Formların 16 bölüm formatına ve KKDİK Ek-2 gereksinimlerine uygunluğunu teyit edin.
• [ ] GBF'leri kimyasalların kullanıldığı ve depolandığı alanlarda çalışanların kolayca erişebileceği basılı veya dijital ortamlarda bulundurun.
• [ ] Formların revizyon tarihlerini kontrol edin; mevzuat değişikliklerinde tedarikçiden güncel sürümü talep edin.
• [ ] Bölüm 8'de belirtilen kişisel koruyucu donanımların (KKD) sahada eksiksiz sağlandığından emin olun.

Sıkça Sorulan Sorular

SDS ile MSDS arasındaki fark nedir?

MSDS (Material Safety Data Sheet), geçmişte kullanılan ve ülkeden ülkeye bölüm sırası veya formatı değişebilen malzeme güvenlik bilgi formudur. SDS (Safety Data Sheet) veya Türkçe adıyla GBF ise GHS (Küresel Uyumlaştırılmış Sistem) standardına göre 16 sabit bölümden oluşan, uluslararası geçerliliğe sahip güncel formatı temsil eder. Türkiye'de yalnızca KKDİK uyumlu 16 bölümlü GBF geçerlidir.

Yabancı dildeki SDS Türkiye'de yasal olarak geçerli midir?

Hayır. Türkiye'de piyasaya arz edilen veya işyerlerinde kullanılan tüm kimyasal maddelerin ve karışımların güvenlik bilgi formları Türkçe olmak zorundadır. Yabancı dildeki formlar denetimlerde geçersiz sayılır ve idari yaptırıma tabidir.

GBF'lerin belirli bir son kullanma tarihi var mıdır?

Mevzuatta formlar için sabit bir geçerlilik süresi (örneğin 3 yıl) tanımlanmamıştır. Ancak bileşim değişikliği, yeni toksikolojik veriler veya mevzuat revizyonları gerçekleştiğinde formun gecikmeksizin güncellenmesi zorunludur. Ayrıca formu onaylayan uzmanın KDU sertifikasının formun düzenlendiği tarihte geçerli olması gerekir.

Zararsız olarak sınıflandırılan maddeler için de GBF düzenlenir mi?

Genel kural olarak zararlı sınıflandırılmayan maddeler için GBF zorunlu değildir. Ancak tehlikeli olarak sınıflandırılmayan bir karışım; insan sağlığı veya çevre için belirli konsantrasyon sınırlarının üzerinde zararlı bileşen, işyeri maruziyet limiti olan bir madde veya kalıcı, biyobirikimli toksik (PBT/vPvB) madde içeriyorsa, alıcının talebi üzerine GBF sağlanması zorunludur.