Temizlik Ürünleri Güvenlik Bilgi Formu (GBF) Rehberi

Endüstriyel temizlik ürünlerinin Güvenlik Bilgi Formlarında (GBF) dikkat edilmesi gereken kritik tehlikeler ve KKDİK/SEA kapsamındaki yasal kontrol noktaları.

Profesyonel ve endüstriyel temizlik kimyasalları, işletmelerde her gün kullanılan ancak tehlikeleri sıklıkla hafife alınan ürün gruplarının başında gelir. Zemin temizleyicilerden ağır yağ sökücülere, kireç çözücülerden yüzey dezenfektanlarına kadar bu karışımlar; asitler, bazlar, yüzey aktif maddeler ve organik çözücüler gibi güçlü aktif bileşenler barındırır.

Türkiye'de iş yerlerinde kullanılan tüm kimyasallarda olduğu gibi, temizlik ürünlerinin de güvenli kullanımı, depolanması ve bertarafı Güvenlik Bilgi Formları (GBF / SDS) üzerinden yönetilmelidir. Doğru bir GBF incelemesi, çalışan sağlığını korumanın ve kimyasal kazaları önlemenin ilk adımıdır.

Temizlik Kimyasallarında Sık Karşılaşılan Başlıca Tehlikeler

Temizlik ürünlerinin formülasyonları gereği oluşturduğu tehlikeler genellikle fiziksel, sağlık ve çevresel olarak üç ana kategoride toplanır:

Bir Temizlik Ürünü GBF'sinde Hangi Bölümler Kontrol Edilmeli?

Bir temizlik kimyasalı tesise kabul edilmeden önce 16 bölümlük GBF üzerinde şu kritik kısımlar titizlikle taranmalıdır:

Bölüm 2: Tehlike Tanımı

Ürünün sınıflandırması, tehlike piktogramları, Sinyal Kelimesi ("Tehlike" veya "Dikkat") ile H (Tehlike) ve P (Önlem) ifadeleri bu bölümde yer alır. Ürünün kanserojen, mutajen veya üreme için toksik (CMR) maddeler ya da cilt hassaslaştırıcılar içerip içermediği ilk olarak buradan anlaşılır.

Bölüm 7: Elleçleme ve Depolama

Temizlik kimyasallarında en sık yapılan ölümcül hata, asidik kireç çözücüler ile klorlu çamaşır sularının aynı kapta karıştırılması veya yan yana depolanmasıdır. Bölüm 7, ürünün hangi sıcaklıklarda saklanacağını, doğrudan güneş ışığından korunup korunmayacağını ve hangi havalandırma şartlarının gerektiğini belirtir.

Bölüm 8: Maruz Kalma Kontrolleri ve Kişisel Korunma

İş Hijyeni açısından en operasyonel bölümdür. Kimyasalın Mesleki Maruziyet Sınır Değerleri (OEL) burada verilir. Ayrıca çalışanlara verilecek Kişisel Koruyucu Donanımın (KKD) teknik özellikleri bu bölümde detaylandırılır:

Bölüm 10: Kararlılık ve Tepkime

Temizlik kimyasallarının reaktiflik potansiyelini açıklar. "Kaçınılması gereken durumlar" ve özellikle "Kaçınılması gereken maddeler" alt başlığı kontrol edilmelidir. Örneğin klor bazlı bir ürünün asitlerle temasında zehirli klor gazı açığa çıkacağı bu bölümde açıkça yazmalıdır.

Türkiye Mevzuatı: KKDİK ve SEA Kapsamında Yasal Şartlar

Türkiye'de profesyonel temizlik ürünleri temin edilirken yasal uyumluluk için şu şartlar aranmalıdır:

  1. Yetkili Kimyasal Değerlendirme Uzmanı (KDU): 23 Haziran 2017 tarihli KKDİK Yönetmeliği Ek-2 hükümlerine göre, GBF'ler TÜRKAK tarafından akredite edilmiş bir kuruluşça belgelendirilmiş KDU tarafından hazırlanmış veya onaylanmış olmalıdır. Belge tarihi ve uzman sertifika numarası Bölüm 16'da yer almalıdır.
  2. Türkçe Dil Şartı: Türkiye pazarında satışa sunulan veya iş yerlerinde kullanılan her kimyasalın GBF'si Türkçe olmak zorundadır.
  3. SEA Yönetmeliğine Uygun Sınıflandırma: Etiket ve GBF'deki sınıflandırma, 28848 sayılı SEA Yönetmeliği kriterlerini tam olarak karşılamalıdır.

İşletmeler İçin Pratik GBF Kontrol Listesi

Sıkça Sorulan Sorular

Perakende marketten alınan genel temizlik ürünleri için GBF bulundurmak zorunlu mudur?

Evet. Bir ürün piyasada son tüketiciye satılıyor olsa bile, endüstriyel veya ticari bir iş yerinde profesyonel amaçla (temizlik personeli tarafından) kullanılıyorsa, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu uyarınca işveren söz konusu kimyasalın Türkçe GBF'sini temin etmek ve risk değerlendirmesinde kullanmakla yükümlüdür.

Temizlik kimyasalları suyla seyreltildiğinde GBF geçerliliğini yitirir mi?

GBF, ürünün tedarik edildiği konsantre hali için hazırlanır. Ancak Bölüm 8 ve 15 gibi bölümlerde seyreltilmiş kullanım konsantrasyonlarına dair riskler ve talimatlar yer alabilir. Kullanım solüsyonu hazırlanırken GBF'deki seyreltme talimatlarına ve önerilen koruyucu donanım kurallarına uyulmalıdır.

KKDİK kapsamında eski formatlı (Güvenlik Bilgi Formu Yönetmeliği - 29204) GBF'ler hâlâ geçerli midir?

Hayır. 30105 sayılı KKDİK Yönetmeliği Ek-2 formatı yürürlüktedir. Artık tüm formların KKDİK Ek-2 gerekliliklerine uygun şekilde hazırlanmış ve KDU sertifikalı uzmanlarca onaylanmış olması gerekmektedir.

Asidik kireç çözücü ile bazik yağ çözücü aynı dolapta depolanabilir mi?

Hayır. GBF Bölüm 7 ve Bölüm 10 kontrolleri, asitler ve bazların teması halinde şiddetli ekzotermik reaksiyonlar ve gaz çıkışları oluşabileceğini gösterir. Bu ürünler sızdırma tavaları ile ayrılmalı ve ayrı havalandırmalı bölmelerde saklanmalıdır.

More guides