Kimyasal Depolama ve GBF Bölüm 7: Güvenlik Dolapları

Güvenlik Bilgi Formu Bölüm 7 doğrultusunda kimyasal depolama kuralları, TS EN 14470-1 güvenlik dolabı seçimi ve Türkiye mevzuatına uyum rehberi.

Sanayi tesislerinde, laboratuvarlarda ve depolama alanlarında kimyasal maddelerin güvenli şekilde muhafaza edilmesi, iş sağlığı ve güvenliğinin temel taşlarından biridir. Hatalı depolanan kimyasallar; yangın, patlama, zehirli gaz salınımı ve çevre kirliliği gibi telafisi zor kazalara yol açabilir. Kimyasalların hangi fiziksel koşullarda, hangi sıcaklık aralığında ve hangi malzemelerle yan yana saklanacağını belirleyen en kritik resmi kaynak, o maddeye ait Güvenlik Bilgi Formu'nun (GBF) 7. Bölümüdür.

Türkiye'de yürürlükte olan KKDİK (Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması) ve SEA (Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması) yönetmelikleri uyarınca hazırlanan GBF'ler, depolama süreçlerinin yasal çerçevesini çizer.

GBF Bölüm 7 Neleri İçerir ve Nasıl Yorumlanır?

Bir Güvenlik Bilgi Formunun 7. Bölümü "Elleçleme ve Depolama" (Handling and Storage) başlığını taşır. Bu bölüm kendi içinde üç ana alt başlığa ayrılır:

• 7.1 Güvenli Elleçleme İçin Önlemler: Statik elektrik riskleri, aerosol oluşumunu önleme tedbirleri, genel hijyen kuralları ve yangın önleme ilkeleri burada detaylandırılır.
• 7.2 Uyuşmazlıklar da Dahil Olmak Üzere Güvenli Saklama Koşulları: Depolamanın teknik omurgasını oluşturur. Maddenin ışığa, neme, ısıya ve havalandırmaya duyarlılığı, ambalaj malzemesi gereksinimleri (örneğin paslanmaz çelik, cam, HDPE) ve özellikle birlikte depolanmaması gereken (geçimsiz) kimyasal sınıfları bu alanda belirtilir.
• 7.3 Belirli Son Kullanımlar: Ürünün sektöre özgü özel bir kullanım alanı varsa, depolama gereksinimlerini etkileyebilecek kılavuzlar bu bölüme eklenir.

İşletmeler, bir kimyasalı rafa veya dolaba yerleştirmeden önce Bölüm 7.2'de yer alan sıcaklık sınırlarını ve havalandırma koşullarını mutlaka çalışma talimatlarına yansıtmalıdır.

Kimyasal Uyuşmazlıklar ve Birlikte Depolama İlkeleri

Farklı tehlike sınıfındaki kimyasalların aynı alanda kontrolsüzce depolanması felakete davetiye çıkarır. GBF Bölüm 7 ve Bölüm 10 (Kararlılık ve Tepkime) incelenerek uyuşmazlık matrisi oluşturulmalıdır. Temel ayrım prensipleri şunlardır:

• Asitler ve Bazlar: Güçlü asitler (örneğin hidroklorik asit) ve güçlü bazlar (örneğin sodyum hidroksit) bir araya geldiğinde ekzotermik reaksiyon verir; bu durum yüksek ısı ve sıçramaya neden olur. Kesinlikle ayrı karterlerde veya ayrı dolaplarda tutulmalıdır.
• Yanıcı Maddeler ve Oksitleyiciler: Yanıcı sıvılar (çözücüler, alkoller), oksitleyici (yükseltgen) maddelerle (örneğin hidrojen peroksit, nitrik asit) temas ettiğinde harici bir kıvılcım olmasa dahi yangın başlatabilir.
• Zehirli (Toksik) Maddeler: Buharlaşma veya sızıntı riski olan toksik kimyasallar, reaktif maddelerden ve genel çalışma alanlarından tecrit edilmiş, cebri havalandırmalı alanlarda depolanmalıdır.
• Suyla Reaksiyona Girenler: Nemle veya suyla temas ettiğinde alevlenebilir gaz üreten kimyasallar (örneğin sodyum metali), su bazlı yangın söndürme sistemlerinin bulunmadığı, kuru ortamlarda saklanmalıdır.

Kimyasal Güvenlik Dolabı Seçimi ve Standartlar

Depolama hacmi merkezi bir kimyasal depo gerektirmiyorsa veya çalışma alanında anlık kullanım için kimyasal bulundurulması gerekiyorsa sertifikalı güvenlik dolapları zorunludur.

1. Yangına Dayanıklı Güvenlik Kabinleri (TS EN 14470-1)

Yanıcı ve parlayıcı sıvıların kapalı alanlarda depolanmasında Avrupa standardı olan ve Türk Standardları Enstitüsü tarafından kabul edilen TS EN 14470-1 standardı uygulanır. Bu kabinler yangın anında personelin alanı tahliye etmesi ve acil müdahale ekiplerinin müdahale edebilmesi için yangına karşı belirli bir süre direnç gösterir:

• Tip 30: Yangına 30 dakika dayanıklı kabinler.
• Tip 90: Yangına 90 dakika dayanıklı kabinler (yüksek riskli ve kaçış yollarının uzun olduğu alanlarda önerilir).

Bu kabinlerde belirli bir sıcaklığa (genellikle 50–70 °C) ulaşıldığında otomatik kapanan kapak ve havalandırma damperi mekanizmaları bulunur.

2. Aşındırıcı (Korozif) Madde Dolapları

Asit ve baz depolamasında çelik dolaplar zamanla korozyona uğrayarak işlevini yitirir. Bu nedenle melamin kaplı ahşap kompozit, polietilen veya polipropilen gibi kimyasala dirençli malzemelerden üretilmiş kabinler tercih edilmelidir. Metal aksam bulunuyorsa korozyon önleyici özel kaplamaya sahip olmalıdır.

3. Toplama Haznesi (Döküntü Havuzu - Sump)

Her kimyasal dolabının alt kısmında sızdırmaz bir toplama tavası bulunmalıdır. Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik gereğince sızıntıların yayılması önlenmelidir. Genel mühendislik kuralı olarak toplama tavası; depolanan en büyük kabın hacminin en az %100'ünü veya depolanan toplam sıvı hacminin en az %10'unu (hangisi büyükse) tutabilecek kapasitede tasarlanmalıdır.

Kimyasal Depolama İçin Pratik Kontrol Listesi

• [ ] Sahadaki tüm kimyasalların güncel Türkçe GBF'leri temin edildi mi?
• [ ] GBF Bölüm 7.2 uyarınca depolama sıcaklık limitleri izleniyor mu?
• [ ] Yanıcı maddeler TS EN 14470-1 onaylı güvenlik dolaplarında mı saklanıyor?
• [ ] Asitler ve bazlar birbirine temas etmeyecek şekilde fiziksel bariyerlerle ayrıldı mı?
• [ ] Dolap altlarındaki toplama tavaları temiz ve sızdırmaz durumda mı?
• [ ] Dolap içinde statik elektrik oluşumuna karşı topraklama hattı bağlandı mı?
• [ ] Dolap kapaklarında SEA Yönetmeliği'ne uygun tehlike piktogramları yer alıyor mu?
• [ ] Olası döküntülere karşı uygun nötralize edici veya absorban kitler dolap yakınında mevcut mu?

Sıkça Sorulan Sorular

GBF Bölüm 7'deki depolama kurallarına uyulmazsa hangi riskler doğar?

Uyuşmaz maddelerin bir arada saklanması kontrolsüz kimyasal tepkimelere, zehirli gaz çıkışına veya yangına yol açabilir. Ayrıca 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu denetimlerinde idari para cezaları ve faaliyet durdurma yaptırımlarıyla karşılaşılabilir.

Yangına dayanıklı kimyasal dolaplarında havalandırma şart mıdır?

Kabin içinde buhar birikmesi patlama ve soluma riski doğurur. GBF Bölüm 7'de tehlikeli buhar oluşabileceği belirtiliyorsa dolap ya teknik bir merkezi egzoz sistemine bağlanmalı ya da sertifikalı aktif karbon filtreli tahliye sistemine sahip olmalıdır.

Asitler ve yanıcı sıvılar aynı dolapta depolanabilir mi?

Hayır. Nitrik asit gibi oksitleyici asitler yanıcı çözücülerle şiddetli tepkime verir. Ayrıca asit buharları çelik yangın dolaplarının mekanik kilit sistemlerini aşındırarak arızalanmasına yol açabilir. Bunlar ayrı özel kabinlerde tutulmalıdır.

Kimyasal güvenlik dolabının içine ne kadar kimyasal konulabilir?

Dolabın raf başına taşıma kapasitesi ve alt toplama tavasının hacmi sınır kabul edilir. Ambalajlar üst üste yığılmamalı, dolap havalandırma açıklıkları kapatılmamalı ve kimyasallar toplama tavasının derinliğini aşmayacak şekilde yerleştirilmelidir.